بررسی علل شکل‌گیری، پیدایی و پایایی کیش‌ها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه پیام نور سمنان

2 کارشناس روان‌شناسی، نویسنده و مترجم

3 دانشجوی دکتری عرفان اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

دنیای معاصر، خصوصاً در چند دههٔ اخیر، شاهد ظهور گونهٔ خاصی از تشکیلات اجتماعی ـ اعتقادی بوده است. در این تشکیلات، که در این مقاله آن را «کیش» یا «فرقه» خوانده‌ایم، ترکیب پیچیده‌ای از دینِ شخصی‌شده و فنون مختلف اقناع ذهنی و شست‌وشوی روانی به همراهِ حضور قدرتمند رهبری کاریزماتیک، وجود دارد. این کیش‌ها، که در باب حقانیت، به‌شدت انحصارگرا هستند، با استفاده از ساختاری نفوذناپذیر و ناپاسخ‌گو، در لایه‌های زیرین جامعه شکل می‌گیرند و به حیات خود ادامه می‌دهند. همین دو ویژگی نیز باعث شده است این ساختارها از قدرت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی روزافزونی برخوردار باشند؛ قدرتی که به آنها این توان را می‌دهد تا در هر جای دنیا هر گونه اقدامی را که در جهت منافع و اعتقادات خود می‌دانند انجام دهند. چیستی ویژگی‌های کیش، تفاوت آن با گروه‌های غیرفرقه‌ای، علل پیدایی و پایایی آنها از منظرهای مختلف، و چرایی اهمیت مطالعه نظام‌های فرقه‌ای برای ما از موضوعاتی است که این مقاله می‌کوشد آنها را بررسی کند.
 

کلیدواژه‌ها


احمدی، احسان؛ شاه‌حسینی، سمیه (1394). در قلمرو سایه‌ها؛ جستارهایی در روان‌شناسی فرقه‌ها، تهران: نارگل، چاپ اول.

اسپیلکا، برنارد و دیگران (1390). روان‌شناسی و دین بر اساس رویکرد تجربی، ترجمه: محمد دهقان، تهران: انتشارات رشد، چاپ اول.

تاجیک، ابوالفضل؛ احمدی، احسان (1391). «جستاری در فرقه‌شناسی»، در: معرفت ادیان، ش3 (4)، ص107-126.

جمعی از محققان جمعیت آل‌یاسین (۱۳۸۷). فرقه‌ها، جنبش‌های معنوی و ضدفرقه، تهران (نسخه الکترونیکی).

سینگر، مارتا (1388). فرقه‌ها در میان ما، ترجمه: ابراهیم خدابنده، اصفهان: دانشگاه اصفهان، چاپ اول.

شریفی‌دوست، حمزه (18/8/1394). «ده جریان فرقه‌ای فعال در ایران»، خبرگزاری فارس، ش13940816000152.

فروید، زیگموند (1393). روان‌شناسی توده‌ای و تحلیل اگو، ترجمه: سایرا رفیعی، تهران: نشر نی، چاپ دوم.

کوئن، بروس (1390). مبانی جامعه‌شناسی، ترجمه: غلام‌عباس توسلی، رضا فاضل، تهران: سمت، چاپ بیست‌وسوم.

وولف، دیوید. ام. (1386). روا‌ن‌شناسی دین، ترجمه: محمد دهقانی، تهران: انتشارات رشد، چاپ اول.

"The Culture of Cults", http://www.fwbo-files.com

Campbell, Colin (1998). "Cult", In: William H. and Swatos Jr. (Ed.). Encyclopedia of Religion and Society, AltaMira Press, pp. 122–123.

Chaliand, Gérard (2003). Interview in L'Express.

Clark, M. D.; Gordon, John (1977). The Effects of Religious Cults on the Health and Welfare of Their Converts, United States Congress.

Galanter, Marc. (Ed.) (1989). Cults and New Religious Movements: a Report of the Committee on Psychiatry and Religion of the American Psychiatric Association, American Psychiatric Pubs.

Goldberg, Carl; Crespo, Virginia (2004). Seeking the Compassionate Life: The Moral Crisis for Psychotherapy and Society, Praeger/Greenwood.

Gomes, Alan (29 April 1995). “Unmasking the Cults”, Zondervan.

Kaslow, Florence Whiteman; Sussman, Marvin B. (1982). Cults and the Family, Haworth Press.

Langone, Michael D. (1996). "Clinical Update on Cults", sychiatric Times, Vol. 13, Issue 7.

Maslow, A. H. (1943). "A Theory of Human Motivation", Psychological Review, Vol. 50, No. 4, pp. 370–396.

Namnyak, M.; Tufton, N.; Szekely, R.; Toal, M.; Worboys, S.; Sampson, E. L. (2007). "Stockholm syndrome: Psychiatric diagnosis or urban myth?", Acta Psychiatrica Scandinavica 117 (1): 4–11.

Palmer, David Scott (ed.) (1994). Shining Path of Peru, New York: St. Martin's Press, second edition.

Piven, Jerry S. (2002). Jihad and Sacred Vengeance: Psychological Undercurrents of History, iUniverse.

Richardson, James T. (1993). "Definitions of Cult: From Sociological-Technical to Popular-Negative", Review of Religious Research, Vol. 34, Issue 4.

Rubin, Elizabeth (13 July 2003). "The Cult of Rajavi", New York Times.

Sieghart, Mary Ann (26 October 2001). "The Cult Figure We Could Do Without," The Times Newspaper, Unauthorized reprint by www.CultEducation.com.

Stark, Rodney; Bainbridge, W. Sims (1987). A Theory of Religion, Peter Lang Press.

Stern, Steven J. (ed.) (1998). Shining and Other Paths: War and Society in Peru، 1980–1995, Durham, North. Carolina: Duke University Press.

Swatos, Jr. William H. (1998). "Church-Sect Theory," In: William H. and Swatos Jr. (Ed.), Encyclopedia of Religion and Society, AltaMira Press, pp. 90–93.

Tobias, Madeleine Laundra; Lalich, Janja (1994). Take back Your Life: Recovering from Cults and Abusive Relationships, Berkeley: Bay Tree Pub.

Tracy, Melissa Dittmann (2002). "Cults of Hatred: Panelists at a Convention Session on Hatred Asked APA to form a Task Force to Investigate Mind Control among Destructive Cults," American Psychological Association, Vol. 33, No. 10.

Turner, Francis J. (1995). “Differential Diagnosis and Treatment in Social Work”, 4th Edition, Free Press.

Zablocki, Benjamin (31 May 1997). "Cults: Theory and Treatment Issues," in: Philadelphia, Pennsylvania (Paper presented to a conference).

http://www.collinsdictionary.com.

http://www.merriam-webster.com/dictionary/cult.

 www.collinsdictionary.com.                     

www.cultwatch.com/howcultswork.html.