هفت آسمان

هفت آسمان

الهیات تطبیقی: «بیش از» مقایسۀ الهیات‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری مطالعات تطبیقی ادیان (گرایش الهیات مسیحی)، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
«الهیات تطبیقی» بر خلاف «دین‌شناسی تطبیقی»، رشته‌ای هنجاری است که بر اساس حقانیت دین استوار شده است و به کشف یا پیشبرد «حقیقت» الهیاتی متعهد است. الهیات‌ورزیِ تطبیقی چیزی «بیش از» صِرف ممارست فکری است و تعمیق و پُربارکردن دین خودی را از راه ورود به آموزه‌ها و رسوم عملی دیگر ادیان مطلوب دانسته است، به نتایج آشکار یا دقیق و جزئیِ هنجاری می‌اندیشد. رویکردهای گوناگونی به این رشته وجود دارد که هر کدام می‌تواند زیرشاخه‌ای مستقل به شمار آید. رویکرد پسااستعماری یا دیالکتیکی به‌ دنبال افشای دوگانگی‌های دروغین بین ادیان است. رویکرد اعترافی (شهادت‌دهنده به آیین خویش) در پی آموختن از دیگر ادیان و بهره‌گیری از آن برای پررنگ‌‌کردن حقیقتی در دین خود یا بازیابی جنبه‌های ازیادرفته یا فروگذاردۀ آیین خویش به‌ واسطۀ واکنش‌افزاییِ آیین دیگر است. رویکرد فرااعترافی یا فرادینی هیچ نشانۀ آشکاری از هم‌ذات‌پنداری با هیچ دین خاصی ندارد و به ‌جای بهره‌گیری از ثمره‌های مواجهه با دیگر ادیان در دین خودی، حتی از محدودۀ پذیرفتنیِ سنت خودی فراتر می‌رود و از راه بررسی کل منابع معنوی نوع بشر، الهیاتی جهان‌شمول را می‌جوید که بی‌آنکه ریشه در سنت دینی خاصی داشته باشد، معقول و متفکرانه به نظر برسد. رویکرد بین‌دینی اما در میانۀ اعتراف و فرااعتراف جای دارد و پُربارسازی و روشن‌کردن دوسویۀ دو سنت دینی را مطلوب می‌داند. این رویکرد می‌تواند در یک سوی طیف، به آمیخته‌تباری دینی یا تعلق دینیِ دو یا چندگانه بینجامد و در دیگر‌سو، حالت تبشیری به خود بگیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Cornille, C. (2019). Meaning and Method in Comparative Theology. Wiley-Blackwell.
Knitter, P. F. (2013). Without Buddha I Could Not be a Christian. ‎Oneworld Academic.
Neville, R. (March 6, 2017). Religion-Specific or Trans-Religious? [Video]. Harvard Center for the Study of World Religions. https://cswr.hds.harvard.edu/news/2017/03/06/video-religion-specific-or-trans-religious
Nicholson, H. (2011). Comparative Theology and the Problem of Religious Rivalry. Oxford: Oxford University Press.
Panikkar, R. (2014). What is comparative philosophy comparing?. In Interpreting across Boundaries (pp. 116-136). Princeton University Press.
Thatamanil,  J. (2006). The Immanent Divine: God, Creation, and the Human Predicament. Fortress Press.

  • تاریخ دریافت 05 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 26 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 26 تیر 1402