Journal of Seven Heavens

Journal of Seven Heavens

The Foundations of Al-Shahristani's Intuitive Exegeses in Mafatih Al-Asrar

Document Type : Original Article

Author
Abstract
Mafatih Al-Asrar wa Masabih Al-Abrar is among the unique exegeses of the 6th century of Hegira with a theological orientation, which characterizes the Ismaili sect. This exegesis, which remains unfinished, is a traditional one whose style of interpretation is ordinal rather than thematic; it is in Arabic and the tone it adopts is that of the people of the Great Khorasan. It is among the few works which reflect the mystical exegesis method of this religious school in an acceptable way in the 6th century. The significance of this enterprise is due to the theological character of its exegete and the distinguishing characteristics of his exegesis. His method of exegesis is based upon some particular principles which are lacking in the similar ones. On the one hand, it is theologically orientated and is concerned with the criticism of the Asharites and the Mutazila and on the other hand, it is an intuitive exegesis, which is similar to mystical exegeses, and which is carried out in terms of unraveling the mysteries and other layers of the Quran. The author initially gives an account of the life and works of Al-Shahristani; and then he considers the bases of the tradition of Tawil, intellectual context and some instances of of his intuitive interpretation; and ultimately he concerns himself with general considerations on introducing Al-Shahristani's exegesis, his sources and methodology, and the characteristics of his exegesis.
Keywords

ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1379ش)، ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، چاپ دوم، تهران:
طرح نو.
ابن‌تیمیه (بی‌تا)، منهاج السنة النبویة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
اخوان الصفا (1363ش)، رسائل اخوان الصفا، چاپ دوم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن‌عماد الحنبلی، ابوالفلاح عبدالحی (1350ق)، شذرات الذهب فی اخبار مَن ذهب، قاهره: مکتبة القدس.
اسماعیلیه (مجموعه مقالات) (1381ش)، با مقدمه فرهاد دفتری، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
ایازی، سید محمدعلی (1373ش)، المفسرون حیاتهم و منهجهم، چاپ دوم، تهران: وزارت ارشاد اسلامى.
ـــــــــــ (1385ش)، «اهل بیت و تأویل»، پژوهش‌های دینی. شماره11، تابستان.
التستری، محمد سهل بن‌عبدالله (1423ق)، تفسیر التستری، تحقیق محمد باسل عیون السود، بیروت: دارالکتب العلمیه.
حموی رومی، شهاب‌الدین ابوعبدالله یاقوت بن‌عبدالله (1408ق/1988م)، معجم البلدان، بیروت: دار بیروت للطباعة و النشر.
رشیدرضا، محمد (بی‌تا)، تفسیر القرآن الکریم (تفسیر المنار)، بیروت: دارالکفر.
شاطبی، ابواسحاق (ابراهیم بن‌موسی) (1415ق)، الموافقات فی اصول الشریعه، تحقیق عبدالله دراز، بیروت: دارالمعرفة.
شهرستانی، عبدالکریم (1402ق)، الملل و النحل، تحقیق محمد سید گیلانی، بیروت: دارالمعرفة.
ـــــــــــ (1386ش/1429ق)، مفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار، تحقیق محمد علی آذرشب، تهران: دفتر میراث مکتوب.
صدوق، محمد بن‌علی بن‌بابویه (1387ق / 1346ش)، توحید، تحقیق على اکبر غفارى، قم: انتشارات اسلامى، افست از نشر صدوق.
طبری، محمد بن‌جعفر (1415ق / 1995م)، جامع البیان عن تأویل ای القرآن. بیروت: دارالفکر، تحقیق خلیل المیس.
طوسی (1376ش/1417ق)، تهذیب الاحکام، تحقیق على اکبر غفارى، تهران: نشر صدوق، 10جلد.
غراب، محمود محمود (1410ق / 1989م)، رحمة من الرحمن فی تفسیر و اشارات القرآن من کلام الشیخ الاکبر محی‌الدین ابن‌العربی، دمشق: مطبعة نضر.
غزالی، ابوحامد (1421ق/2000م)، فضائح الباطنیة، تحقیق محمد علی قطب، بیروت: المکتبة العصریة.
ـــــــــــ (بی‌تا)، احیاء العلوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فرمانیان، مهدی (1379)، «شهرستانی سنی اشعری یا شیعه باطنی»، هفت آسمان، شماره7.
قاضی نعمان، ابوحنیفه نعمان بن‌محمد (1415ق)، تأویل الدعائم، تحقیق عارف تامر، بیروت: دارالأضواء.
قشیری، عبدالکریم بن‌هوازن نیشابورى (1420ق)، لطائف الاشارات، تحقیق عبداللطیف حسن عبدالرحمن، بیروت، دارالکتب العلمیه.
کلینی الرازی، ابوجعفر محمد بن‌یعقوب (1401ق)، الکافی، تصحیح على اکبر الغفارى، بیروت: دارصعب، دارالتعارف.
 گلدزیهر، ایگناس (1382ش)، گرایش‌های تفسیری در میان مسلمانان، ترجمة طباطبایی، مقدمه و تعلیق سید محمدعلی ایازی، تهران: ققنوس.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق)، بحار الانوار، بیروت: دارالوفاء.
معرفت، محمدهادی (1427ق)، التأویل فی مختلف المذاهب و الآراء، تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه.
هاجسن، مارشال گ. س. (1378ش)، فرقة اسماعیلیه، ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
 
 

  • Receive Date 30 January 2010
  • Revise Date 30 March 2010
  • Accept Date 30 April 2010