هفت آسمان

هفت آسمان

نقد ‌چله‌نشینی صوفیه با تأکید بر رویکرد شیخ حر عاملی در رساله اثناعشریه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری فقه الحدیث، حوزه علمیه قم، مدرسه علمیه شهیدین
چکیده
چله‌نشینی یکی از آداب مهم صوفیه است که سالک در چهل روز با انجام اعمال و عبادات خاص و کم‌کردن خواب و خوراک به عبادت و گوشه‌نشینی می‌پردازد. ازآنجاکه منشأ دینی این ریاضت محل تردید است، از سوی برخی از محدثان و عالمان قرار مورد انتقاد گرفته است. از جمله محدثانی که به طور مستقل و جامع به نقد این ریاضت می‌پردازد، محدث نامدار شیعی، شیخ حر عاملی است. وی در بخش ششم از کتاب رسالة اثناعشریه فی الرد علی الصوفیه، دوازده نقد مهم به این ریاضت وارد می‌کند. جایگاه نویسنده، تسلط وی به قرآن و احادیث شیعه، رویارویی مستقیم با آداب صوفیه و نوآوری در بیان اشکال‌ها از جمله ویژگی‌های کتاب حر عاملی است که اهمیت پرداختن به این موضوع از دیدگاه شیخ را دوچندان می‌کند. با وجود این، ازآنجاکه اشکال‌های شیخ حر به‌اجمال و بدون نظم منطقی و توضیح نظام‌مند ارائه گردیده است، در تحقیق حاضر به رفع این نواقص اهتمام ورزیده شده است. نگارنده با دقت در عبارات شیخ حر عاملی، شش نقد اساسی را به دست آورده است و با محور قراردادن دیدگاه نویسنده به توضیح، تحلیل بسط و در موادری نقد رویکرد موردنظر پرداخته است. از دیدگاه نویسنده، ریاضت چله‌نشینی مشروع نیست و با آیات قرآن، روایات اهل‌بیت (ع)، ضرورت دین و سیره ائمه در تعارض است؛ همچنین چله‌نشینی موجب بروز دوازده مفسده می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
ابن‌جلّاب مالکی، عبیدالله بن حسین. (1428 هـ). التفریع فی فقه المالکی. بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن‌داوود حلی، حسن بن علی. (1342 هـ.ش). الرجال. تهران: دانشگاه تهران.
ابن‌سری، هناد. (1406 هـ). الزهد. کویت: دار الخلفاء.
ابن‌فهد حلی، احمد بن محمد. (1407 هـ). عدة الداعی و نجاح الساعی. قم: دار الکتب الإسلامی.
ابوحنیفه، نعمان بن ثابت. (1431 هـ). مسند ابوحنیفه. مکه: المکتبة الإمدادیة.
ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبد الله. (1394 هـ.ش). حلیة الأولیاء و طبقات الاصفیاء. مصر: السعادة.
اسماعیلی‌زاده، عباس؛ میثم شعیب؛ و رضا ملازاده پامچی. (1396 هـ.ش). «نقد مستندات قرآنی و روایی چله‌نشینی». پژوهش‌نامۀ کلام. س 4. ش 6.
آشتیانی، محسن. (1388 هـ.ش). رموز اسرارآمیز عدد چهل. قم: امیران.
اهوازی، حسین بن سعید. (1402 هـ). الزهد. قم: المطبعة العلمیة.
بیهقی، احمد بن حسین. (1423 هـ). شعب الإیمان. هند: مکتبة الرشد.
ثقفی، ابراهیم بن محمد. (1410 هـ). الغارات. قم: دار الکتب الأسلامیة.
الجویر، محمد بن احمد بن علی. [بی‌تا]. جهود علماء السلف فی القرن السادس الهجری فی الرد علی الصوفیه. ریاض: مکتبة الرشد.
حاج عاملی، محمدحسین. (1424 هـ). ارشاد العقول الی مباحث الأصول. قم: مؤسسۀ امام صادق (ع).
حر عاملی، محمد بن حسن. (1393 هـ.ش). رسالة اثناعشریه فی الرد علی الصوفیة. قم: انصاریان.
دهخدا، علی‌اکبر. (1334 هـ.ش). لغت‌نامه. تهران: چاپخانه دولتی ایران.
رازی، نجم‌الدین. (1363 هـ.ش). مرصاد العباد. [بی‌جا]: [بی‌نا].
سلمی، ابی‌عبدالرحمن. (1976 م). جوامع آداب صوفیه. قدس: جامعة العبریة فی اورشلیم.
صدر، رضا. (1420 هـ). الاجتهاد والتقلید. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
صغانی حنفی، حسن بن محمد. (1405 هـ). الموضوعات. دمشق: دار المأمون للتراث.
طباطبایی قمی، تقی. (1381 هـ.ش). الأنوار البهیة فی القواعد الفقهیة. قم: محلاتی.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1411 هـ). خلاصة الأقوال. نجف اشرف: دار الذخائر.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1380 هـ.ش). تفسیر عیاشی. تهران: المطبعة العلمیة.
فرغانی، علی بن ابی‌بکر. [بی‌تا]. الهدایة فی شرح بدایة المبتدی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
قضاعی، محمد بن سلامه. (1407 هـ). مسند الشهاب. بیروت: مؤسسۀ الرسالة.
قمی، عباس. (1414 هـ). سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار. قم: اسوه.
کاشانی، عزالدین محمود. (1382 هـ.ش). مصباح الهدایة و مصباح الکفایة. تهران: زوار.
کشی، محمد بن عمر. (1409 هـ). رجال کشی. مشهد: دانشگاه مشهد.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1417 هـ). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
کیانی، محسن. (1369 هـ.ش). تاریخ خانقاه در ایران. تهران: طهوری.
مجلسی، محمدباقر. (1403 هـ). بحار الأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدتقی. (1414 هـ). لوامع صاحبقرانی. چ 2، قم: اسماعیلیان.
مظفر، محمدرضا. (1387 هـ.ش). اصول الفقه. قم: بوستان کتاب.
 

  • تاریخ دریافت 02 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 02 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 30 آبان 1403