هفت آسمان

هفت آسمان

بدعت: از تحلیل مفهوم تا تعیین مصداق؛ مطالعه‌ای تطبیقی بین ملااحمد نراقی و ابن‌تیمیة

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری وهابیت‌شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
بدعت از اموری است که هر اشتباهی در تعیین مصادیق آن در هر کدام از دو سویۀ افراط و تفریط به خسارت‌هایی جبران‌ناپذیر می‌انجامد؛ بدعت به‌شمار‌نیاوردنِ آنچه بدعت است، دین را به انحراف می‌کند و در نهایت دینداران را از دستیابی به مقصود از دینداری محروم می‌سازد؛ همچنان‌که بدعت‌شمردن آنچه بدعت نیست، می‌تواند به پیدایش جریان‌های افراطی و درنتیجه حذف دین‌داران واقعی بینجامد. مسئلۀ تحقیق در این پژوهش، یافتن راهکاری برای تعیین دقیق و درست مصداق بدعت است. روش تحقیق، تحلیل مفهومی است؛ هر اندازه مفهوم چیزی دقیق‌تر تحلیل شود، از اشتباه در تعیین مصداق یا مصادیق آن کاسته می‌شود. این پژوهش بر پایۀ تحلیل مفهومی بدعت در اندیشۀ ملااحمد نراقی، به راستی‌آزمایی تعیین مصادیق بدعت از سوی ابن‌تیمیة پرداخته است. نشان‌دادن توسعۀ ناروای مصادیق بدعت توسط ابن‌تیمیة که در تسامحات او در مرحلۀ تحلیل مفهومی بدعت ریشه دارد، از یافته‌های این پژوهش است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن‌اثیر، مبارک بن محمد. (1963 م). النهایة فی غریب الحدیث و الاثر.‌ قاهره: چاپ طاهر احمد زاوی.
ابن‌تیمیة، احمد بن عبدالحلیم. (1403 هـ).‌ الاستقامة. مدینة: جامعة الامام محمد بن سعود.
ابن‌تیمیة، احمد بن عبدالحلیم. (1416 هـ). مجموع الفتاوی. مدینة:‌ مجمع الملک الفهد.
ابن‌تیمیة، احمد بن عبدالحلیم. (1419 هـ). اقتضاء الصراط المستقیم لمخالفة اصحاب الجحیم. ‌بیروت: دارعالم ‌الکتب.
ابن‌حجر عسقلانی‌، احمد بن علی. (1408 هـ). فتح‌ الباری‌. بیروت: [بی‌نا].
شاطبی، ابراهیم ‌بن ‌موسی‌. (1408 هـ). الاعتصام‌. بیروت: چاپ‌ احمد عبدالشافی‌.
عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. [بی‌تا]. القواعد و الفوائد. قم: چاپ عبدالهادی حکیم.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409 هـ). العین. قم: هجرت.
مجلسی، محمدباقر. (1403 هـ). بحار الانوار. بیروت: دار‌احیاء التراث العربی.
نراقی، احمد. (1375 هـ.ش). عوائد الایام. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
نراقی، احمد. (1415 هـ). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسة آل‌‌البیت (ع).
نووی، یحیی بن شرف. [بی‌تا]. تهذیب الاسماء اللغات. بیروت: [بی‌نا].

  • تاریخ دریافت 03 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 12 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 11 مرداد 1403