هفت آسمان

هفت آسمان

دگردیسی جامعه از واگرایی به همگرایی با راهبری امام سجاد (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
حادثۀ عاشورا در کوتاه‌مدت موجب وارد‌شدن ضربه‌ای بر نهضت شیعه شد و با انعکاس خبر این رخداد ناگوار در سراسر کشور اسلامی آن دوران به‌ویژه عراق و حجاز، وحشت و اختناق بر محافل شیعه حکم‌فرما شد. دست‌یابی به دلیل سیرۀ عملی امام سجاد (ع) در بازه پس از عاشورا، مشخص می‌‌کند که روند بقای تشیع و حفظ اتحاد جامعۀ اسلامی که به آفت واگرایی دچار شده بود، چه بود و بر چه انگاره‌هایی استوار شده است؟
در این جستار با روش تحقیقی تاریخی - توصیفی که بر گردآوری کتابخانه‌ای استوار است، به ریشه‌یابی واگرایی و سازه‌های اجتماعی، فرهنگی - سیاسی عصر پساعاشورا پرداخته شده است و با تحلیل متنی و روایی، اندیشه‌ها و تلاش‌های امام سجاد (ع) ژرف‌انگاری گردیده است.
امام سجاد (ع) در زمینه‌سازی و راهبری گذر امت از شکاف واگرایی به آرمان همگرایی و اتحاد، مبادرت به کار فرهنگی و تربیت نیروی انسانی متناسب، تبیین تفکر اصیل اسلامی و نشان‌دادن بدعت‌ها و تحریف‌ها و تدوین میراثی فاخر برای شیعه و جهان اسلام کرد. هدف این جستار آن است تا با نمایاندن برخی از اقدام‌های بی‌بدیل ایشان در عرصۀ وحدت، صحنه‌ای ترسیم کند که با نگاهی فراتاریخی بتواند به زدایش مشکلات و چالش‌های دوران معاصر کمک کند و رویکردی جدید مهیا سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن‌اثیر، عزّالدین. (1409 هـ). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار‌صادر.
ابن‌اعثم الکوفی، احمد. (۱۳۹۳ هـ). الفتوح. حیدرآباد دکن: [بی‌نا].
إربلی، علی بن عیسی. (۱۳۸۱ هـ). کشف الغمة. تبریز: مکتبة بنی‌هاشمی.
اشتری تفرشی، علیرضا؛ و منا زینلی طرقی. (۱۳۹۳ هـ.ش). «تحلیل سلوک امام سجاد (ع) در مدیریت فرهنگی بعد از عاشورا». راهبرد اجتماعی فرهنگی. س ۳، ش ۴.
آشوری، داریوش. (۱۳۸۹ هـ.ش). تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ. تهران: آگه.
آقاجانی قناد، علی. (۱۳۸۵ هـ.ش). «جریان‌شناسی سیاسی بنی‌هاشم پس از قیام عاشورا». فصلنامه علمی - ‌پژوهشی تاریخ اسلام. ش ۷.
الراضی، حسین. (۲۰۰۴ م). «روش امام سجاد (ع) در مواجهه با مخالفان خود». بازیابی از:
ایزدی، مهدی. (۱۳۹۷ هـ.ش). «سبک زندگی در آموزه‌های امام سجاد (ع) بر اساس روش‌های کاربردی انحراف‌زدا و فضیلت‌افزا». دین و ارتباطات. ش ۲۵.
بابائی، ابراهیم. (۱۳۸۲ هـ.ش). سیره علمی و عملی امام سجاد (ع). قم: نجبا.
برزگر، ابراهیم. (۱۳۸۳ هـ.ش). «رابطه عرفان و سیاست در صحیفه سجادیه». فصلنامه اندیشه دینی. س ۴، ش۱۲.
برزگر، ابراهیم. (۱۳۹۲ هـ.ش). درآمدی بر اندیشه سیاسی صحیفه سجادیه. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
برزن، مرضیه؛ و همکاران. (۱۳۹۹ هـ.ش). «جایگاه علمی و فقهی امام سجاد (ع) از دیدگاه اهل‌سنت». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. ش ۲۴.
بصام، کوثر. (۱۳۹۴ هـ.ش). «اصول قرآنی اخلاق اجتماعی در صحیفه سجادیه». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشکده علوم قرآن و حدیث.
بلاذری، احمد بن یحیی. (۱۹۹۶ م). انساب الاشراف. بیروت: دار‌الفکر.
بهرامیان، مسعود. (۱۴۰۱ هـ.ش)؛ «راهبردهای امام سجاد (ع) در همگرایی جامعه اسلامی». پژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی. س ۵، ش 3.
بیگدلی، م. (1397 ش). «نگاهی گذرا به تاریخ تشکیل و ساختار دولت بنی‌امیه و علل فروپاشی و انقراض آن». پژوهش‌نامه تاریخ. س ۱۳، ش ۵۰.
پهلوانی، احمد. (۱۳۹۳ هـ.ش). «مجموعه سخنرانی‌های منتخب همایش بین‌المللی امام سجاد (ع)». سایت اتقان:
جزایری، سیدمحمدعلی. (۱۳۸۲ هـ.ش). «دروس اخلاق اسلامی». قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم؛ بازیابی‌شده از:
«جواز نظر به ذمیة». مدرسه فقاهت؛ در:
چیتیک، ویلیام. (۱۳۸۴ هـ.ش). «نگرشی به کتاب صحیفه سجادیه». ترجمه: حسین پورقاسمیان. فصلنامۀ تخصصی قرآن و حدیث سفینه. دوره 6، ش 2. ص 93 – 107.
درخشه، جلال؛ و جبار شجاعی. (1393 هـ.ش)؛ «نسبت اخلاق و سیاست در سیرۀ سیاسی امام سجاد (ع)». فصلنامه سیاست. س 44، ش 1.
رنجبر، محسن. (۱۳۸۹ هـ.ش). نقش امام سجاد (ع) در رهبری شیعه. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
ساجدی، عیسی. (۱۳۷۹ هـ.ش). «امام سجاد (ع) و قیام مردم مدینه». فرهنگ کوثر. ش ۴۴.
شریعتی، علی. (1399 هـ.ش). زیباترین روح پرستنده امام سجاد (ع). تهران: سپیده‌باوران.
شهرکی، عباس؛ ابراهیم خراسانی پاریزی و علی رحیمی صادق. (۱۴۰۲ هـ.ش). «نظام پولی مسلمانان در ایران تا پایان حکومت امویان». فصلنامه علمی - ‌پژوهشی تاریخ. ش 69.
شهیدی، سیدجعفر. (۱۳۸۰ هـ.ش). زندگانی علی بن الحسین (ع). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
صالح غفاری، محمدعلی. (۱۳۷۲ هـ.ش). مدینه فاضله. تهران: برهان.
طبرسی، احمد بن علی. (۱۳۸۱ هـ.ش). الاحتجاج. مترجم: بهراد جعفری. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
طبری، محمد بن جریر. (۱۳۶۲ هـ.ش). تاریخ الرسل و الملوک. ترجمه: ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر.
علی بن الحسین (ع). (۱۳۷۵ هـ). صحیفه سجادیه. شرح و ترجمه: سید علی‌نقی فیض‌الاسلام. [بی‌جا]: [بی‌نا].
علی بن الحسین (ع). (۱۳۹۸ هـ.ش). ترجمه و شرح رساله الحقوق امام سجاد (ع). مترجم: محمد سپهری. قم: دارالعلم.
غفوری، زهرا. (۱۴۰۲ هـ.ش). «تحلیل محتوای مدیریت بحران در سیره امام سجاد (ع)». هفتمین همایش مطالعات اقتصادی و مدیریت در جهان اسلام.
فلسفی، محمدتقی. (۱۳۸۷ هـ.ش). شرح و تفسیر مکارم ‌الاخلاق. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
کوئن، بروس. (۱۳۸۳ هـ.ش). مبانی جامعه‌شناسی. ترجمه: غلامعلی توسلی و رضا فاضل. تهران: سمت.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ هـ). بحار الانوار. بیروت: مؤسسه الوفا.
مسعودی، ابوالحسن علی ابن الحسین. (۱۴۰۹ هـ). مروج‌ الذهب و معادن الجوهر. قم: دار‌الهجره.
معتمد‌زاده، کیهان. (۱۳۸۶ هـ.ش). وسایل ارتباط‌جمعی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
مفید، محمد بن محمد بن النعمان. (۱۴۱۳ هـ). الارشاد. کتابخانه مدرسه فقاهت:
مید، مارگارت. (۱۳۵۰ هـ.ش). «فرهنگ و تعهد». ترجمه: فیروز شیروانلو. مجله نگین، ش ۷۹.
نجاتی حسینی، سیدمحمود. (۱۳۹۲ هـ.ش). «دعا: یک کنش اجتماعی دینی - مؤثر، مستمر، فراگیر (تحلیل ادبیات دعاپژوهی)». فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. س ۲، ش ۱.
- Akhlaq Al-A’imma, Morals & Manners of the Holy Imams. (2019, September 5). Al-Islam.org. https://www.al-islam.org/akhlaq-al-aimma-morals-manners-holy-imams-maulana-sayyid-zafar-hasan-amrohi.
- Boches, D. J., & Cooney, M. (2022). What counts as “Violence?” semantic divergence in cultural conflicts. Deviant Behaviour, 44(2), 175–189. https://doi.org/10.1080/01639625.2021.2024776.
- Business Bliss FZE. (2023, November 6). The Manifestations of Culture Cultural Studies Essay. https://www.ukessays.com/essays/cultural-studies/the-manifestations-of-culture-cultural-studies-essay.php
- Durkheim, É. (2009). The elementary forms of religious life. In Oxford University Press eBooks. https://doi.org/10.1093/owc/9780199540129.001.0001
- Hassan, S. H., Marimuthu, M., & De Run, E. C. (2013). Conceptualizing convergence and divergence of Muslim consumption behaviour in Malaysia. ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/273442895_Conceptualizing_Convergence_and_Divergence_Of_Muslim_Consumption_Behaviour_In_Malaysia
- Takim, L. (2006). Heirs of the Prophet, the: Charisma and religious Authority in Shi’ite Islam. https://doi.org/10.1353/book5055
- Vasconcellos, P. L. (2021). AMIR-MOEZZI, Mohammad Ali; DYE, Guillaume (Org.). Le Coran des historiens. Paris: Éditions du Cerf, 2019. Rever, 21(3), 201–205. https://doi.org/10.23925/1677-1222.2021vol21i3a13
Global politics of Regionalism: an introduction. edited by Mary Farrell et al, London: Pluto
Press.
-Sahraoui, A. (2016). الخلافة والإمامة على ضوء مقدمة ابن خلدون. مجلة الحضارة الإسلامیة، 17(28), 347–355. https://asjp.cerist.dz/en/article/28042
-Slocum, N., & Van Langenhove, L., (2005). Identity and Regional Integration.
-Teymoori, A., & Teymoori, A. (2021, March 19). History of the Shi ‘a in the Time of Imam Sajjad (a). Ijtihad Network. http://ijtihadnet.com/history-of-the-shia-in-the-time-of-imam-sajjad-a-2
 

  • تاریخ دریافت 01 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 11 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 11 آبان 1403