هفت آسمان

هفت آسمان

بررسی تاریخی جایگاه امام‌زادگان چهل‌اختران و نقش آنها درتوسعه گردشگری مذهبی و زیارتی شهر قم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ تشیع اثناعشری، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه تاریخ تشیع، دانشکده تاریخ، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
شهر مقدس قم به برکت وجود بارگاه ملکوتی حضرت فاطمه معصومه (س) و 444 امام‌زاده، بعد از مشهد مقدس، دومین قطب گردشگری مذهبی و زیارتی کشور شناخته می‌شود؛ به همین دلیل معرفی امام زادگان شهر قم ضرورت دارد تا علاقمندان به زیارت با شناخت و معرفت بیشتری در اماکن زیارتی حضور پیدا کنند. در این پژوهش، پس از معرفی سومین قطب زیارتی و گردشگری مذهبی قم، یعنی امام‌زادگان چهل‌اختران و به‌ویژه امام‌زاده موسی مبرقع - فرزند بلافصل حضرت امام جواد (ع) - می‌کوشیم به روش توصیفی - تحلیلی و انتقادی علل پویانبودن صنعت گردشگری در استان قم را تبیین کنیم و به این پرسش پاسخ دهیم که با وجود امام‌زادگان متعدد در شهر قم و با حضور بیش از 18 تا 19 میلیون زائر در طول سال، چرا مشکلات اقتصادی، اشتغال و بیکاری این شهرستان همچنان حل‌نشده باقی مانده است؟ و چرا مدت اقامت زائران در این شهر بسیار کوتاه است؟ به‌یقین نبود سیاست‌گذاری مناسب، نبود برنامه‌ریزی صحیح، کمبود امکانات رفاهی و تفریحی و ضعف در جذب سرمایه‌گذاران از دلایلی است که با وجود داشتن ظرفیت و امام‌زادگان و حضور دانشجویان و طلاب خارجی و روستاهای هدف گردشگری، این شهر به رشد چشمگیری دست نیافته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آسودگان، سعید و مریم زمانی (1389 ش)؛ مطالعه و شناخت محورهای فرهنگی‌ - تاریخی شهر قم؛ قم: اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان قم.
ابن‌عنبه، احمد بن علی بن حسین (1380 ق)؛ عمدة الطالب؛ نجف: المطبعه الحیدریه.
الوانی، سیدمهدی (1373 ش)؛ اصول و مبانی گردشگری؛ چ اول، تهران: بنیاد مستضعفان و جانبازان.
بحرانی، عبدالله بن نورالله (1382 ش)؛ عوالم العلوم والمعارف؛ قم: مؤسسه الامام المهدی، عطر عترت.
بروشور مرکز افق (1398 ش)؛ قم: آستان مقدس چهل‌اختران.
بهجت، محمدتقی (1392 ش)؛ ‌سایت‌ مرکز‌ تنظیم‌ نشرآثار حضرت آیت الله بهجت(ره)؛ در
 https://bahjat.ir/fa/person/21411
جواهرالکلام، عبدالحسین (1383 ش)؛‌ تربت پاکان قم؛ قم: انصاریان.
ابن‌قولویه قمی، جعفر بن محمد (1377 ش)؛ کامل الزیارات؛ ترجمه: سیدجواد ذهنی تهرانی؛ تهران: پیام حق.
حضوری، حمید (1381 ش)؛ الگویی در ارزیابی منابع طبیعی گردشگری: مطالعات موردی همدان؛ تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده حسابداری و مدیریت.
خاکساری، علی (1379 ش)؛ «شناخت صنعت جهانگردی، جزوه درسی»؛ دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده حسابداری و مدیریت.
دهشیری، محمدرضا (1394 ش)؛ «ارزیابی عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری مذهبی در ایران»؛ برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، دوره 4، ش 12.
رهنمایی، محمدتقی (1369 ش)؛ جغرافیای اوقات فراغت و جهانگردی؛ تهران: جزوه درسی دانشگاه تهران، دانشکده جغرافیا.
رضوانی، علی اصغر (1374 ش)؛ جغرافیا و صنعت گردشگری؛ تهران: دانشگاه پیام نور.
زمانی‌نژاد، علی‌اکبر (1384 ش)؛ شناخت‌نامه حضرت فاطمه معصومه (س)؛ قم: آستانه مقدسه.
زنده‌دل، حسن (۱۳۷۹ ش)؛ راهنمای گردشگری ایران، استان قم؛ تهران: مؤسسه تحقیقات و انتشارات کاروان جهانگردان.
عباس‌زاده، عبدالله و علی مقیم (1397 ش)؛ سیمای فرهنگ و طبیعت استان قم؛ تهران: کریم‌خان زند.
عطاردی قوچانی، عزیزالله (1368 ش)؛ مسند الامام الجواد؛ مشهد: المؤتمرالعالمی للامام الرضا (ع).
فاطمی، سیدمرتضی (1380 ش)؛ «بررسی جایگاه صنعت گردشگری و نقش آن در اقتصاد قم»؛ استاد راهنما: دکتر محمدعلی خطیب، رشته تحصیلی: علوم اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی.
فقیه‌محمدی جلالی، محمدمهدی (بحرالعلوم گیلانی)(1378)؛ انوار پراکنده: در ذکر احوال امام‌زادگان و بقاع متبرکه ایران؛ تهران: سیف.
فقیهی، علی‌اصغر (1378 ش)؛ تاریخ مذهبی قم؛ قم: زائر.
ناصرالشریعه، محمدحسین (1383 ش)؛ تاریخ قم؛ تصحیح و تعلیقات: علی دوانی؛ تهران: رهنمون.
مصطفوی، مهدی (1387 ش)؛ «طرح مطالعاتی مطالعه و بررسی جذب توریسم و زائر خارجی از کشورهای اسلامی به قم»؛ قم: دفتر آموزش و پژوهش استانداری قم.
مجلسی، محمدباقر (1386 ش)؛ بحار الانوار؛ تهران: الاسلامیه.
مستوفی، حمدالله (1398 ش)؛ نزهة القلوب؛ تهران: اساطیر.
میرشکرایی، محمد (1375 ش)؛ «مهر و آب و آیین: بن‌مایه‌های پیدایش تفرش»؛ در: تاریخ معماری و شهرسازی ایران؛ تهران: بخارا.
محدث نوری، میرزا حسین (1387 ش)؛ بدرٌ مشعشع فی احوال موسی مبرقع؛ قم: مسجد مقدس جمکران.
نوبان، مهرالزمان (1376 ش)؛ مردم‌نگاری زیارتگاه‌های استان قم؛ قم: پژوهش‌های مردم‌شناسی میراث فرهنگی استان قم.
وزارت میراث فرهنگی، (1399 ش)؛ قم: خبرگزاری میراث آریا (https://www.chtn.ir/news/1399102775).
https://www.bahjat.ir/

  • تاریخ دریافت 13 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 04 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 03 خرداد 1402