آواشنـاسـى سنسکریت، چینى و ژاپنى

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده


مرکز مطالعات ادیان براى یکدست شدن آوانویسى نام ها و واژگان بیگانه (خصوصاً سنسکریت، چینى و ژاپنى) در فصلنامه هفت آسمان و دیگر منشورات این مرکز، نیازمند آگاهى از دیدگاه هاى کارشناسان صاحب نظر است. مبنا را پیشنهاد جناب آقاى ع. پاشایى مى گیریم و چشم به راه نقد و نظر استدلالى و کارشناسانه دیگر محققان ارجمند هستیم. امید است این مرکز با همکارى آگاهان دلسوز بتواند به شیوه اى منطقى و یکدست دست یابد.

 

آوا نویسى نام ها و واژگان سنسکریت و پالى

واکه ها: ، ، A ، و ، I ، ­ ، U ، O ، E ، (r ، I) و نیزm .

a ، i ، u (اَ، یى، وُ یا اوُ) واکه هاى کوتاه اند; مثل اَ در اَبر، ــِ در دِل (یا: یى کوتاه)، و صداى او در روبه رو.

ب و ­ (آ، یى، اوُ) مصوت هاى بلندند; مثل آ در آب، یى در بیل، او در روز.

e اِ کشیده، یا صدایى نزدیک به اِى در واژه هاى فارسى نِى، دِى، رِى. هرگاه  eماقبل دو حرف صامت قرار بگیرد صداى کوتاه دارد.

r I (کمابیش رِ یا رِى کوتاه و لِ یا لى کوتاه) مصوت کوتاه اند که فقط در سنسکریت مى توان یافت، نه در زبان پالى; مثلا g r : (رِگ یا ریگ) یا rsi : رِشى یا ریشى.

m ، خیشومى است کمابیش مثل ن در رنگ، سنگ. همچنین است n که مثل  mتلفظ مى شود.

 

همخوان ها

            12345

            حلقى:kkhgghn

            ککگگ   کامى:cchjjh·

            چچججن + ى

            (· مثلpraj·ب   :پرَجِنْیا)

            مغزى:tthddhn

            دندانى:tthddhn

            تتددن

            لبى:pphbbhm

            پپببم

            حروف نیم واکه:riyv

            رلىو

                            حروف دمیده یا صفیرى:sssh

            شش(تقریبى)سهـ

¡h ، در ستون 2 و 4 دسته همخوان ها، هـ نیست که به آن حرف اضافه شده باشد، مثلا  khدو حرف (ک + هـ) نیست، بلکه یک حرف است با صدایى خاص که تلفظ آن براى ما فارسى زبانان، و به طور کلى ایرانیان، دشوار است. ما این گونه h سنسکریت را در اوستایى داشته ایم که در تلفظ و کتابت فارسى کنونى غالباً یا ساقط شده است، مثل bhanga که شده است بَنگ، kangha که شده است کنگ، paradhہta که شده است پیش داد، thang که شده است تَنگ; و یا به حرف دیگرى تبدیل شده است، مثل gh که غالباً به غ بدل شده است و dh به ذ، kh به خ، مثلا ereghant: ارغنده، megha: میغ، adhvenak: آذین،  khara(سنْ): خَر. اگر این گونه حروف را همراه با همخوان پس از آنها کشیده تر تلفظ کنیم تا حدودى به اصل صدا نزدیک شده ایم. مثلا دهره (بنابر برهان قاطع بر وزنِ بَهْره) در سنسکریت dhبra است. از این ابزار در هر خانه روستایى مازندرانى لااقل یکى هست که آن را دَرِه مى نامند با دَ کشیده تر از معمول. اگر به واژه هاى بَنگ و مَرگ نیز توجه شود آنها را کشیده تر از فتحه هاى دیگر مى خوانیم. از این رو kh، gh و مانند اینها را ک و گ... نوشته ام. البته ما همراه با فارسى نوشت آن همیشه ناگزیریم رومى نوشتِ آنها را نیز بیاوریم.

¡ هـ  هاى بیان فتحه یا به اصطلاحهاى غیرملفوظ براى a در آخر کلمات سنسکریت و پالى انتخاب شده است، مثلا nirvبna نیروانَه، kبma کامَه،  nبmaنامَه، جیوَه، جاوَه و مانند اینها. البته اگر مثلا به گویش تهرانى ها و شهرهاى مازندران بخوانیم باید نامِه، کامِه، نیروانِه خواند.

¡ آ، i ، e و y را در کتابت فارسى به شکل ى نوشته ایم.

ai اَى (یاى ساکن ماقبل مفتوح) / یا آى، مثلا jaina جَیْنَه / جانیا، Vaisali وَیْشالى / وایشالى.

و را به صورت یى ساکن کشیده: وsa ایْشه، jوva  جیْوَه.

i یى کوتاه، که در واقع باید آن را به صورت کسره اضافه یا حرف مکسور نوشت و خواند. در گذشته نیز چنین مى نوشته اند: هِند، سِند، بِهار (vihبra)، و مانند اینها. اما بهتر است آن را به شکل یـ ، ى نوشت و کوتاه خواند; مثلا اَویدیا (avidyب) شبیه به اَوِدْیا.

e یا به صورت اِ یا کسره زیر حروف، و یا به صورت ى یا یاى مجهول، مثل veda : وِیْده (وِدْا)، a-cela : اَچِیْله، hetu : هِیْتو، مانند ى در واژه هاى فارسى رِى (rey)، دِى (dey)، پِى (pey).

y مثل ى در یک، یال، و مانند اینها.

¡ در هنگام تلفظ صامت هاى مغزى نوک زبان کمى به بالا خم مى شود که این هم در فارسى نیست و ناگزیر آنها را به شکل صامت هاى دندانى تلفظ مى کنیم.

¡ ترکیب au در کلماتى چون Maurya، Kautilya و Baudبyana را به صورت مَئوُریَه، کَئوُئیلیه، بَئوُدایَنَه مى نویسیم.

 

 

آوانویسى واژگان و نام هاى چینى

براى ضبط تلفظ واژگان چینى به زبان هاى اروپایى چند شیوه رایج است که غالباً ساخته خود اروپاییان است; از جمله شیوه هاى ییل (Yate)، و وید ـ جایلز  (Wade-Giles)براى زبان انگلیسى، و شیوه پیشنهادى «مدرسه فرانسوى خاور دور» (E. F. E. O.) براى زبان فرانسوى. خود چینى ها نیز شیوه اى براى ضبط واژگان چینى به خط لاتینى (کشورهاى اروپایى) آورده اند که به پین یین (Pinyin) معروف است. امروزه تقریباً اکثر کتاب هایى که از سوى انگلیسى زبانان به انگلیسى درباره چین نوشته مى شود به شیوه وید است و تمام کتاب ها و نشریاتى که چینى ها چاپ مى کنند به شیوه پین یین که کمابیش در مطبوعات غربى نیز به کار گرفته مى شود، و به احتمال زیاد دیر یا زود رواج عام خواهد یافت.

چینى ها در کتاب فارسى، که از سوى اداره نشریات زبان هاى خارجى چاپ مى شود، براى شیوه پین یین برابرنهادهایى از حروف فارسى انتخاب کرده اند. پیداست که تلفظ بیشتر برابرنهادهاى فارسى تقریبى است، چون در چینى صداهایى هست که در فارسى نیست.

در جدول تطبیقى شیوه پین یین و برابرنهاد فارسى آن، شیوه وید را هم آورده ایم که مى تواند براى خواننده و مترجم، هر دو، سودمند باشد.

 

واکه ها

پین یینوِیدفارسىپین یینوِیدفارسى

aaاَee(o)اِ / ئ

aiaiاَى / آىiiیى

ananاَن / ئَنooو / ئو

angangآنگuuوُ / اوُ

aoaoآ / آئوددیوُ / اوُ

 

 

همخوان ها

پین یینوِیدفارسىپین یینوِیدفارسى

bpبpp'پ

cTs'تسqch'چ

dTدrJر

ffفssس

gkگshshش

hhهـ / خTT'ت

jchجwwو

kk'کxhsس

llلyyى

mmمzTsز

nnنzhchج

 

 

جدول تطبیق شیوه پین یین با

وید و برابرنهاد فارسى

321

فارسىویدپین یین

            آ، اaa

            آى / اَىaiai

            اَنanan

            آنگangang

            آئو / آaoao

            باpaba

            باى/بَىpaibai

            بَنْpanban

            بانگpangbang

321

فارسىویدپین یین

            بائو / باpaobao

            بِىpeibei

            بِنpenben

            بِنگpengbeng

            بىpibi

            بیان/بیئَنpienbian

            بیائو/بیاpiaobiao

            بیهِpiehbie

            بینpinbin

321

فارسىویدپین یین

            بینگpingbing

            بوpobo

            بوُpubu

            تساts'aca

            تساى/تسَىts'aicai

            تسَنts'ancan

            تسانگts'angcang

            تسائو / تاts'aocao

            تسهts'ece

            تسِنts'encen

            تسِنگts'engceng

            چا / چَch'acha

            چاى/ چایىch'aichai

            چَنch'anchan

            چانگch'angchang

            چائو / چاch'aochao

            چِهch'eche

            چِنch'enchen

            چِنگch'engchen

            چىch'ihchi

            چونگch'ungchong

            چوَوُch'ouchou

            چوُch'uchu

            چوُاch'uachua

            چوُاَىch'uaichuai

            چوُاَنch'uanchuan

            چوُانگch'uangchuang

            چوُیىch'uichui

321

فارسىویدپین یین

            چوُنch'unchun

            چوُئوch'ochuo

            جوُchدju

            تسىtz'uci

            تسونگts'ungcong

            تسوَوُts'oucou

            تسوُts'ucu

            تسوُاَنts'uancuan

            تسوُیىts'uicui

            تسوُنts'uncun

            تسوُئوts'ocuo

            دا / دَtada

            دَى/داى/دایىtaidai

            دَنْtandan

            دانگtangdang

            دائو/داtaodao

            دِهtede

            دِنگtengdeng

            دىtidi

            دیان/دیئَنtiendian

            دیائو/دیاtiaodiao

            دیهtiehdie

            دینگtingding

            دیوُtiudiu

            دونگtungdong

            دوَوُtoudou

            دوُtudu

            دوان/دوُئَنtuanduan

321

فارسىویدپین یین

            دویىtuidui

            دوُنtundun

            دوُئوtoduo

            اِe(o)e

            اِىeiei

            ئنenen

            ئرerher

            فاfafa

            فَنfanfan

            فانگfangfang

            فِىfeifei

            فِنfenfen

            فِنگ/فونگfengfeng

            فوfofo

            فووُfoufou

            فوُfufu

            گاkaga

            گاى/گایىkaigai

            گَنkangan

            گانگkanggang

            گائو/گاkaogao

            گِهke(ko)ge

            گِىkeigei

            گِنkengen

            گِنگkenggeng

            گونگkunggong

            گووُkougou

            گوُkugu

321

فارسىویدپین یین

            گوُاkuagua

            گوُاى/گوُایىkuaiguai

            گوُاَن/گوُئنkuanguan

            گوُانگkuangguang

            گوُیىkueigui

            گوُنkungun

            گوُئوkuoguo

هـَ/هاhaha

            هاى/هایىhaihai

            هَنhanhan

            هانگhanghang

            هائو/هاhaohao

            هِهhe(ho)he

            هِىheihei

            هِنhenhen

            هِنگhengheng

            هونگhunghong

            هووُhouhou

            هوُhuhu

            هوُاhuahua

            هوُاى/هُوایىhuaihuai

            هوُان/هوُئَنhuanhuan

            هوُانگhuanghuang

            هوُیىhuihui

            هوُنhunhun

            هوُئوhuohuo

            جىchiji

            جیاchiajia

321

فارسىویدپین یین

            جیاَن/جیئَنchienjian

            جیانگchiangjiang

            جیائو/جیاوchiaojiao

            جیِهchiehjie

            جینchinjin

            جینگchingjing

            جیوُchiujiu

            جیوُان/جیوُئَنchدanjuan

            جوُئهchدehjue

            جوُنchدnjun

            کاk'aka

            کاى/کایىk'aikai

            کَنk'ankan

            کانگk'angkang

            کائو/کاk'aokao

            کِهk'e(k'o)ke

            کِنk'enken

            کِنگ/کونگk'engkeng

            کونگk'ungkong

            کوَوُk'oukou

            کوُk'uku

            کوُاk'uakua

            کوُاى/کوایىk'uaikuai

            کوُاَن/کوُئَنk'uankuan

            کوُانکk'uangkuang

            کوُیىk'ueikui

            کوُنk'unkun

            کوُئوk'uokuo

321

فارسىویدپین یین

            لاlala

            لَى/لاى/لایىlailai

            لَنlanlan

            لانگlanglang

            لائو/لاlaolao

            لِهlele

            لِىleilei

            لِنگlengleng

            لىlili

            لیاlialia

            لیاَن/لیئَنlienlian

            لیانگliangliang

            لیائو/لیاliaoliao

            لِیهliehlie

            لینlinlin

            لینگlingling

            لیوُliuliu

            لونگlunglong

            لووُlulu

            لوُlulu

            لوُاَن/لوُئَنluanluan

            لوُنlunlun

            لیوُنlدnlun

            لوُئوloluo

            لیوُlدlد

            لیوُاَن/لیوُئَنlدanlدan

            لیوُهlدehlدe

            ماmama

321

فارسىویدپین یین

            ماى/مایىmaimai

            مَنmanman

            مانگmangmang

            مائو/ماmaomao

            مِىmeimei

            مِنmenmen

            مِنگmengmeng

            مىmimi

            میاَن/میئَنmienmian

            میائو/میاmiaomiao

            مِیهmiehmie

            مینminmin

            مینگmingming

            میوُmiumiu

            موmomo

            موَوُmoumou

            موُmumu

            ناnana

            ناى/نایىnainai

            نَنnannan

            نانگnangnang

            نائو/ناnaonao

            نِهnene

            نِىneinei

            نِنnennen

            نِنگ/نونگnengneng

            نىnini

            نیان/نیئَنniennian

321

فارسىویدپین یین

            نیانگniangniang

            نیائو/نیاniaoniao

            نِیهniehnie

            نینninnin

            نینگningning

            نیوُniuniu

            نونگnungnong

            نووُnounou

            نوُnunu

            نوُاَن/نوُئَنnuannuan

            نوُئوnonuo

            نیوُnدnد

            نیوئهnدehnدe

            ئوُوُouou

            پاp'apa

            پَى/پاى/پایىp'aipai

            پَنp'anpan

            پانگp'angpang

            پائو/پاp'aopao

            پِىp'eipei

            پِنp'anpen

            پىp'ipi

            پیاَن/پیئنp'ienpian

            پیائو/پیاp'iaopiao

            پیهp'iehpie

            پینp'inpin

            پِنگp'engping

            پینگp'ingping

321

فارسىویدپین یین

            پوp'opo

            پووُp'oupou

            پوُp'upu

            چىch'iqi

            چیاch'iaqia

            چیاَن/چیئنch'ienqian

            چیانگch'iangqiang

            چیائو/چیاch'iaoqiao

            چیهch'iehqie

            چینch'inqin

            چینگch'ingqing

            چیونگch'iungqiong

            چیوُch'iuqiu

            چیوch'uqu

            چوُاَن/چوُئَنch'دanquan

            چوُئهch'دehque

            چوُن/چوُئِنch'دnqun

            رَنjanran

            رانگjangrang

            رائوjaorao

            رهjere

            رنjenren

            رِنگ/رونگjengreng

            رىjihri

            رونگjungrong

            رووُjourou

            روُjuru

            رواَن/روُئنjuanruan

321

فارسىویدپین یین

            روُیىjuirui

            روُنjunrun

            روُئوjoruo

            ساsasa

            سَى/ساى/سایىsaisai

            سَنsansan

            سانگsangsang

            سائوsaosao

            سِهsese

            سِنsensen

            سِنگsengseng

            شاshasha

            شَى/شاى/شایىshaishai

            شَنshanshan

            شانگshangshang

            شائوshaoshao

            شهsheshe

            شِىsheishei

            شِنshenshen

            شِنگshengsheng

            شىshihshi

            شووُshoushou

            شوُshushu

            شوُاَshuashua

            شوُاَى/شوُآیىshuaishuai

            شوُاَن/شوُئَنshuanshuan

            شوُانگshuangshuang

            شوُیىshuishui

321

فارسىویدپین یین

            شوُنshunshun

            شوُئوshuoshuo

            سىszusi

            سونگsungsong

            سووُsousou

            سوُsusu

            سوُاَن/سوُئَنsuansuan

            سوُیىsuisui

            سوُنsunsun

            سوُئوsosuo

            تیائوt'iaot'iao

            تاt'ata

            تَى/تاى/تایىt'aitai

            تَنt'antan

            تانگt'angtang

            تائوt'aotao

            تِهt'ete

            تِنگt'engteng

            تىt'iti

            تیاَن/تیئَنt'ientian

            تِیهt'iehtie

            تینگt'ingting

            تونگt'ungtong

            تووُt'outou

            توُt'utu

            تواَن/توُئَنt'uantuan

            توُیىt'uitui

            توُنt'untun

321

فارسىویدپین یین

            توُئوُt'otuo

            واwawa

            وَى/واى/وایىwaiwai

            وَنwanwan

            وانگwangwang

            وِىweiwei

            وِنwenwen

            وِنگwengweng

            وئوwowo

            ووُ/اوُwuwu

            سىhsixi

            سیاhsiaxia

            سیاَن/سیئَنhsienxian

            سیانگhsiangxiang

            سیائوhsiaoxiao

            سیهhsiehxie

            سینhsinxin

            سینگhsingxing

            سیونگhsiungxiong

            سیوُhsiuxiu

            سیوُhsدxu

            سیوُاَن/سیوُئَنhsدanxuan

            سیوُئهhsدehxue

            سیوُنhsدnxun

            یاyaya

            یَى/یاى/یایىyaiyai

            یَنyanyan

            یانگyangyang

321

فارسىویدپین یین

            یائوyaoyao

            یهyehye

            یىyiyi

            یینyinyin

            یینگyingying

            یوyoyo

            یونگyungyong

            یووُyuyou

            یوُyدyu

            یوُاَن/یوُئَنyدanyuan

            یوُئهyدehyue

            یوُنyدnyun

            زاtsaza

            زَى/زاى/زایىtsanzai

            زَنtsanzan

            زانگtsongzang

            زائوtsaozao

            زهtseze

            زِىtseizei

            زِنtsenzen

            زنگtsengzeng

            جاchazha

            جَى/جاى/جائىchaizhai

            جَنchanzhan

            جانگchangzhang

            جائوchaozhao

            جِهchezhe

            جِنchenzhen

321

فارسىویدپین یین

            جِنگchengzheng

            جىchihzhi

            جونگchungzhong

            جووُchouzhou

            جوُchuzhu

            جوُاchuazhua

            جوُاى/جوُایىchuaizhuai

            جوُاَن/جوُئنchuanzhuan

            جوُانگchuangzhuang

            جوُیىchuizhui

            جوُنchunzhun

            جوُئوchozhuo

            زه ـ زىtzuzi

            زونگtsungzong

            زووُtsouzou

            زوُtsuzu

            زیوُاَن/زوُئَنtsuanzuan

            زوُیىtsuizui

            زوُنtsunzun

            زوُئوtsozuo

 

 

توضیح نکاتى از این جدول ضرورى است.

1) در این جدول حروف د, u ,o ,i ,e ,a واکه (مصوت) به شمار مى آید و مابقى همخوان (صامت). a اَ خوانده مى شود و ang آنگ; مثل Tan: تَن، و Tnag: تانگ.

2) این صداها به یکدیگر نزدیک اند: 1. b و p (ب، پ); 2. d و t (د، ت); 3.  gو  k(گ، ک); 4. z و  c(ز، تسـ); 5. zh و  ch(ج و چ); 6. q، j (چ، ج).

       ــ z صدایى دارد با ترکیب T و z (Tz) که در فارسى ز مى نویسیم.

       ــ c صدایى دارد با ترکیب T و s (Ts).

       ــ zh صدایى دارد بین ج و چ، در حالى که نوک زبان به سقف دهان مى چسبد.

       ــ ch صداى ج فارسى دارد، در حالى که نوک زبان به سقف دهان مى چسبد.

3) e و o صداى نزدیک به یکدیگر دارند; در تلفظ e لب ها جمع نمى شود ولى در  oمى شود. از این رو، مثلا در ترکیب eng و feng مى توان ئونگ و فونگ هم نوشت.

4) از 21 همخوان فقط m، n، l، و  rآوایى اند و مابقى اصوات بى آوایند که بدون لرزش تارهاى صوتى تولید مى شوند.

5) د (یوُ) هرگاه پس از j، q، و x بیاید به صورت u نوشته و یوُ خوانده مى شود.

6) uei و uen و iou هرگاه پس از همخوان قرار بگیرند به صورت ui، un و  unنوشته مى شوند، ولى در خواندن همان تلفظ را دارند; مثلا Tuei، Tui توُیى خوانده مى شود.

7) i، u و د هر گاه هجاى جداگانه باشند یا در اول هجا قرار گیرند به شکل هاى زیر نوشته مى شوند:

            یانian ______ yan  یىi ______ yi

            یینin ______ yin   یاia ______ ya

            یانگiang ______ yang        یهie ______ ye

            یینگing ______ ying          یائوiao ______ yao

            یونگiong ______ yong       یوُiou ______ you

 

            وانuan ______ wan            ووu ______ wu

            وِنuen ______ wen وا ua ______ wa

            وانگuang ______ wang      وهuo ______ wo

            ونگueng ______ weng       واىuai ______ wai

            وىuei ______ wei

 

            یواندan ______ yuan          یود ______ yu

            یوندn ______ yun  یوهدe ______ yue

 

8) r صدایى بین ژ، ر، و ل دارد. ر را ترجیح داده ایم.

9) از همخوان هاى چینى فقط n و -ng در آخر هجا مى آیند.

10) مسئله تُن (tone)هاى چهارگانه، که با چهارنشانه روى واکه ها مشخص مى شود، در معانى واژگان چینى نقش مهمى دارد; مثلا واژه bao با چهار تُن متفاوت چهار معنى مختلف مى گیرد:[1]

       پیچیدن                                       bبo

       نازک، لاغر                                  bؤo

       پُر، پرخوردن                                bشo

       روزنامه                                       bبo

در فرهنگ هاى چینى که آوانویسى پین یین دارند، یا در کتاب هاى آموزش زبان چینى، کاربرد این نشانه هاى چهارگانه و رعایت تلفظ آنها الزامى است، اما در فارسى نوشتِ آنها از این نشانه ها استفاده نمى شود و دانستن و رعایت تن هاى چهارگانه لزومى ندارد. غرض از اشاره به این نکته تأکید این امر است که در فارسى نوشت این حروف، تقلید اصوات چینى ضرورى نیست; مثلا بهتر این است که xia را سیا (شیوه ییل نیز  syaنوشته است) بخوانیم نه حتماً شیا یا هسیا.

11) چینیان هـ یا ح یا خ ندارند، لذا h صدایى است شبیه به هـ و خ، یا شاید بین این دو; از این رو به گوش برخى هـ مى رسد و به گوش برخى دیگر خ. از این گذشته، این نکته را نباید در تلفظ اصوات چینى از یاد برد که چینیان نیز در سراسر چین این اصوات را به یک شکل ادا نمى کنند.

12) گاهى در فارسى نوشتِ -ng (ـ نگ)، g را ساقط کرده ـ ن مى نویسند; زیرا  nاین جا خیشومى است و از این رو g دقیقاً خوانده نمى شود. اما به گمان من باید گ را نوشت و نخواند، چه حذف آن ایجاد اشتباه مى کند و در آن صورت فرقى میان yin (یین) و  ying(یینگ) نخواهد بود و هر دو را باید یین نوشت. از این گونه موارد کم نیست.

13) هَن زِه، یا نماد نوشتارى زبان چینى، را در زبان هاى اروپایى غالباً   Chinese characterیا واژه نگاره مى خوانند، که به طور کلّى مرکب از هفت جزء است و هر جزء از آن را «مؤلفه واژه نگاره چینى» مى نامند. البته برخى از این مؤلفه ها وقتى که به تنهایى به کار برده شود یک واژه نگار به شمار مى آید. مؤلفه هاى واژه نگاره هاى چینى مرکب از تعدادى حرکات قلم است:

مثلا واژه نگاره (da) به معنى «بزرگ» از چپ به راست چنین نوشته مى شود:       و نیز + (عدد 10) مرکب از دو مؤلفه است: + - .

 

آوانویسى واژگان ژاپنى

واکه ها

:A آ، ـ ا در :Basho باشوْ; Amida

صداى a در واقع اَ است امّا به گوش ما صداى آ ىِ کوتاه دارد، و بهتر است که به فارسى آ نوشته شود، با این شرط که آ را کوتاه بخوانیم تا به صداى این واکه در ژاپنى نزدیک شده باشیم. نکته دیگر آن که مثلا اگر Basho را بشوْ بنویسیم ناگزیر همیشه باید بنویسیم بَشوْ تا بِشوْ یا بُشوْ خوانده نشود. مثال بسیار رایج واژه Kanji (کان جى) است، نامى که ژاپنى ها به هَن زِه (واژه نگاره چینى یا Chinese character) داده اند. نشینده ام ژاپنى ها Kanji را کَن جى بخوانند، خصوصاً ژاپنى هاى فارسى دان.

AE: آئه، ـ ائه، که به شکل دو واکه جداگانه خوانده مى شود، مثل Monzaemon: مونزائه مون که در تداول گاهى مون زاى موى هم به گوش مى رسد.

AI: آى، آیى

هرگاه در وسط باشد، ـ اى و در آخر ـ ایى. طبعاً روى ai وسط همان فشارى نیست که روى  aiآخر است; مثلا Taigi: تاى گى و Kyorai: کیورایى.

E: ئـ، ـِ ه (هاى غیرملفوظ یا هاى بیان کسره)، در Edo ئدو و Sute-jo سوُته ـ جو.

e را به شکل ئـ مى نویسیم که همواره باید به کسر، یعنى ئِ خوانده شود. من همواره اَ را به صورت ا مى نویسیم و o (اُ) را به شکل ئو. بدین ترتیب با کمى توجّه شاید هیچ گاه سه صداى e، a، و  oلااقل در اوّل کلمه به هم نیامیزد.

EI: ِى یا ـ ئه ى، که به صورت جدا مثل مِى جى Meiji، و تِى توکوُ Teitoku، یعنى جدا با کسره ماقبل ى، مى نویسیم نه میجى یا تیتوکوُ. مى توان مئى جى و تئى توکوُ هم نوشت.

یاى ماقبل مکسور را باید مثل اِى فارسى کنونى خواند، در کلماتى چون رِى و مِى و دِى، نه اى یا یى یا ئى یا یى وسط مثل کى کاکوُ Kikaku. اگر ei در اوّل نام یا واژه باشد به ناگزیر باید اِى نوشت مثل اِى جى Eiji. امّا هنگامى که این صدا در کنار ـ و قرار گیرد آوانویسى آن نام یا واژه را دشوار مى کند: مثل Joei و Koei به شکل جوْئى، جوْئه یى و جوْاى نادرست خوانده مى شود. شاید تنها راه این باشد که به این شکل نوشته شود: جوْ.اِى و کوْاِى، تا به تفکیک خوانده شود. البته جُوِى (Jovei) هم هست که فارسى شده تر از تلفظ هاى دیگر است.

IE: ایه، ـ یئ، مثل Kien: کیئن.

I: اى، ى میانى و پایانى، در Issa: ایسّا.

ii غالباً به تفکیک نوشته مى شود مثل Kiin کى این یا کى ئین و کى یین نه کیین، که شاید کَیین یا کِیین یا حتى کُیین یا کئین خوانده مى شود.

O و O: ئو، و، ووْ (O کوتاه و O بلند یا کشیده): Oni: ئونى; Ho: هوْ; Hoben: هوْبن; Obaku: ئوْباکوُ.

هرگاه o یا O حرف اوّل باشد به ترتیب ئو و ئوْ مى نویسیم و در غیر این صورت و، وْ. گاهى نامى هست، مثل نام شاعر و منتقد معاصر ژاپنى Ooka، که ئوْئوکا نوشته مى شود. هرگاه ضرورى باشد که دو o از یکدیگر تفکیک شوند میان آنها یک نیم تیره را که داراى دو  Oاست بخواهند به شکل روماجى (رومى نوشت، یعنى با حروف لاتین) بنویسند، مثلا Hiro-o.

هیروئو یا هیرو.ئو، که o دوبار خوانده مى شود. طبیعى است که ما در خواندن فرقى میان  oکوتاه و بلند نگذاریم چرا که صدایى چون o کشیده ژاپنى در فارسى نداریم.

OI: مثل Noin: نوْئین، امّا مى توان نُوین (novin) خواند که فارسى شده است. مثال دیگر  Soinاست: سوْئین یا سُوین.

OUI: ئوى یا ـ ویى. o کشیده مى شود و i خوانده مى شود.

U: وُ یا اوُ، براى u کوتاه و ووُ براى u بلند یا کشیده: Butsu، yugen، یوُتْسوُ، یوُوگِن. مى توان براى  uوو هم به کار برد.

هرگاه u حرف اوّل باشد اوُ مى نویسیم و در غیر این صورت وُ. براى آن که دو u ى مستقل مثلا Hakuun و Hakuu با u نیامیزد، در آوانویسى، میان دو uu یک نقطه مى گذاریم:

هاکوُ. اوُن و هاکوُ. اوُ.[2]

UO: وُئو، در نام هایى چون Hasuo: هاسوُئو.

UI: ـ وئى، مثل Hakuin: هاکوُئین، نه هاکواین، که این به راحتى واین، یعنى  Hakovainخوانده مى شود. همین گونه است oi، مثلا در Koichi که در رسم الخط ما کوئیچى نوشته مى شود ولى اگر وا، به شکل کوایچى یا حتّى کوائیچى نوشته شود کواى چى  Kovaichiخوانده مى شود.

Y: ى است مثلا در -ya، -yo، -yu: Kyorai: کیورایى، Kyusha: کیووشا.

تشدید. در ژاپنى مثل فارسى همخوان هاى مشدد یا تشدید هست: ss، pp، nn، tt، tch، kk که به ترتیب س، پ، ن، ت، چ، ک مشدد خوانده مى شود: Gekkyo: گکّیو یا گک کیو، Issa: ایّسا، Sesshu: سِشّوو، Sesshi: سِشّى، Zenna: زِنّا یا زِن نا، Seppo: سِپّوْ، Itto: ایتّوْ.

تفکیک نام ها به هجاهاى آن، مثل ئونى تسوُرا که ئونیتْسوُرا خوانده مى شود. و همین گونه است Shinto که شین توْ نوشته مى شود.

 

همخوان ها

از همخوان ها تنها tsu نیاز به مختصر توضیحى دارد و باقى همخوان ها صداى خاصى ندارند و کمابیش مثل آوانویسى آنها در فارسى خوانده مى شوند، گو این که در زبان ژاپنى اداى مخارج حروف با کم ترین حرکات لب و دهن همراه است، تقریباً به خلاف ما.

TSU: تسوُ در ترکیب ها. ت ساکن خفیف است و پس از آن سوُ. Butsu، Bosatsu، بوُتْسوُ، بوساتسوُ.

ts در tsu را نباید مثل z(ts) آلمانى تلفظ کرد هر چند شباهتى به آن دارد. اگر در میان کلمه باشد خواندنش براى ما آسان است مشروط به آن که ت را ساکن بخوانیم: باى شیتْسوُ، ران سِتْسوُ. تسوُ و حرف ماقبل آن: ئونى تسوُرا، و سر هم مثل باى شیتسوُ، رانسِتسوُ.

ـ استفاده از نیم تیره براى تفکیک نام هاى مرکب: Haku-san: هاکوُـسان.

ناگفته پیداست که پیشنهادى ما براى شکل فارسى نوشت این صداها، تماماً تقریبى است.

 



[1]. این قسمت از توضیحات بخش اول Elementary Chinese، چاپ پکن، 1971، ترجمه شده است.

[2]. در هیچ مورد تلفظ متداول واژگان، مثلا در توکیو، معیار آوانویسى ما نبوده است. مثلا غالباً در تداول ژاپنى شنیده ام که u را پس از k و r و s یا نمى خوانند یا بسیار رقیق تلفظ مى کنند مثلا فراوان دیده ام که haiku (هایکوُ)، Akutagawa (آکوُتاگاوا) و Daruma (داروُما) و  Otsuka(توْتسوُکا) را هایک و آکتا گاوا، دارما و توْتسکا تلفظ مى کنند، یا با u خفیف. همین گونه است  eiکه آن را در آخر کلمه در تداول غالباً ئِ کشیده مى شنویم، مثل sensei که سِن سِه گفته مى شود.