دربارة زرتشتیان و معتزله

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

پژوهشگر دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

این مقاله به بررسی رابطة فکری بین زرتشتیان و مسلمانان در اوایل دورة اسلامی می‌پردازد. هدف این مقاله بررسی نمونه‌ای از وام‌گیری گروهی از پیروان دین جدید (اسلام) از دین قدیمی‌تر (زرتشتی) است. فرضیه‌ای که در اینجا مطرح است این است که واصل بن‌عطا، بنیان‌گذار فرقة معتزله، مفهوم همیستگان، «آموزة منزلگان میانی»، را از دین نیاکانش وام گرفته و آن را وارد اندیشة معتزلی کرده است. پیش از این ژان پیردومناش در مقاله «معتزله و الاهیات مزدایی» به رابطة زرتشتیان و معتزله اشاره کرده بود. ادهمی نیز با تکیه بر این نظریه و شواهدی که از گاهان، سرودهای خود زرتشت، و متن دینکرد، مهم‌ترین متن دینی زرتشتیان به زبان پهلوی، بیان می‌کند بر آن است تا فرضیة ارائه‌شده را اثبات کند.

کلیدواژه‌ها


Adhami, S. (1999), "Some Remarks on `Ulama ye Islami", Studia Iranica,28/2, pp. 205-212.

Barr, James. (1985), "The Question of Religious Influence: The Case of Zoroastrianism, Judaism, and Christianity,"Journal of the American Academy of Religion, LIIU2, pp. 202-235.

Ben-Shatnrnai, H. (1974), "A note on some Karaite copies of Mu'tazilite writings", Bulletin of the School of Oriental and African Studies (University of London), 37 (2), pp. 295-304.

Boyce, Mary (1982), A History of Zoroastrianism, vol. II, Lei­den: E. J. Brill.

__________ (1987), Zoroastrianism, a shadowy but powerful presence in the Judeo-Christian World, London.

Duchesne-Guillmen, Jacques (1992), The Hymns of Zarathustra, Trans­lated from the French by Mr S. M. Henning, Wisdom of the East Series, Boston: Charles E. Tuttle Company, Inc.

Gimaret, D. (1993), "Mu'tazila", in Encyclopedia of Islam, vol. 7, pp.784-786.

Goldziher, Ignaz (1981), Introduction to Islamic Theology and Law, Tr. Andras and Ruth Hamori, Princeton, N. J.: PrincetonUniversity Press.

Humbach, Helmut (1991), The Gathers of Zarathustra and the Other Old Avestan Texts. Part I, Heidelberg: Carl Winter, Universitötsverlag,.

Lapidus, Ira (1988), A History of Islamic Societies, Cambridge: CambridgeUniver­sity Press.

Menasce, Jean de (1985), Une encylopedie mazdeenne le Dazkart, Paris.

________ , (1974), "Mu`tazila et theologie mazdeenne", in Etudes philosophi­ques presentees au,Dr. Ibrahim Madkour, GEBO, pp. 41-48. (Reprrint in Etudes iraniennes; les cahiers de Studia Iranica, pp. 205-211, 1985).

Ritter, Hans (1979), "Hasan al-Basri," in El, vol. 3, Leiden: E. J. Brill.

Schmidt, Hanns-Peter (1985), Form and Meaning of Yasna 33,Connecticut Ameri­can Oriental Society.

 Shaked, Shaul (1979), The Wisdom of Sasanian Sages (Denkard VI), Boulder, Colorado: Westview Press.

_______ (1987), "A facetious recipe and the two wisdoms: Iranian themes in Muslim garb", Jerusalem Studies in Arabic and Islam, 9, pp. 24-35.

Al-Shahrastani, Muhammad b. 'Abdul-Karim (1961), Al-milal wa al-nihal, ed. Muhammad Sayyid Kaylani, al-Qahirah: Matba`at al-Azhar.

Smith, Morton (1963), "II Isaiah and the Persians", Journal of the American Oriental Society, 83, pp. 415-21.

Tritton, A. S. (1942), "Foreign influences on Muslim Theology", Bul­letin of the School of Oriental and African Studies, 10/4, pp. 837-842.

Vajda, Georges (1973), "Le 'Kalam' dam la pensee religieuse juive du Moyen Age", Revue de 1 'histoire des religions, tome cUoociii-2, pp. 143-160.

Van Ess, Josef (1978), "Kadariyya", in EI, vol. 4, Leiden: E. J. Brill, pp. 368-372.

_______ (1986), "Mu`tazilah", Encyclopaedia of Religion, v. x, pp. 220-229.

Watt, W. Montgomery (1974), "Was Wasil a Kharijite?", Islam wis­senschaftliche Abhandlungen, Herausgegeben von Richard Gramlich, Wiesbaden.