رویکرد اقتصادی در دین‌پژوهی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی

چکیده

رویکرد اقتصادی از تازه‌ترین عرصه‌های دین‌پژوهی است که هنوز جای چندانی در محافل علمی کشورمان باز نکرده است. اقتصاددان انگلیسی، رادنی استارک، در این مقالة ‌تلخیص‌شده، با بیانی شیوا و به شیوه‌ای میان‌رشته‌ای و استفاده از اصول روان‌شناسی و جامعه‌شناسی دین به معرفی این رویکرد می‌پردازد. البته مانند هر رشتة‌ علمی دیگری، این علم نیز مبتنی بر پیش‌فرض‌های پیدا و پنهان بسیاری است. هویداترین فرض این مقاله، همان اصل انتخاب عقلانی است که ارج فراوانی در برخی گرایش‌های موجود در اقتصاد، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی شناختی و... دارد و بر آن است که رفتار آدمیان، هدفدار و سنجش‌گرایانه است. حوادث اجتماعی نیز حاصل جمع اعمال افراد زیادی هستند که بر اساس محاسبات عقلانی (عقل ابزاری وبِری) عمل می‌کنند. اما نظریة ‌رقیب جداً بر آن است که مردم بیشتر عاد‌ت‌گرا هستند تا عقل‌گرا؛ در نتیجه اکثر رفتارها معلول تربیت (شرطی‌‌سازی کلاسیک و عامل، و یادگیری مشاهده‌ای) و نیز ساختارهای اجتماعی هستند.

کلیدواژه‌ها


Berger, Peter L. (1997), “Epistemological Modesty: An Interview with Peter Berger,” Christian Century 114: 972–8.

Bruce, Steve (1999), Choice and Religion: A Critic of Rational Choice Theory, Oxford: Oxford University Press.

Coleman, James S. (1990), Foundations of Social Theory, Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press.

Comte, Auguste (1896), The Positive Philosophy [1830], ed. and tr. Harriet Martineau. London: Bell.

Cupitt, Don (1997), After God: The Future of Religion, New York: Basic Books.

Davie, Grace (1994), Religion in Britain Since 1945: Believing Without Belonging, Oxford: Blackwell.

Durkheim, Emile(1995), The Elementary Forms of the Religious Life [1912], tr. Karen E. Fields, New York: Free Press.

Feuerbach, Ludwig (1957), The Essence of Christianity [1841], tr. George Eliot, New York: Harper Torchbooks.

Finke, Roger, and Rodney Stark (1992), The Churching of America, 1776–1990: Winners and Losers in Our Religious Economy, New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.

Freud, Sigmund (1961), The Future of an Illusion [1927], tr. W. D. Robson-Scott, rev. James Strachey, Garden City, NY: Doubleday.

Hobbes, Thomas (1956), Leviathan [1651], Chicago: Regnery.

Hume, David (1962), Inquiry Concerning Human Understanding [1748], New York: Macmillan.

Iannaccone, Laurence R. (1994), “Why Strict Churches Are Strong”, American Journal of Sociology 99: 1180–211.

__________ (1995), “Risk, Rationality, and Religious Portfolios”, Economic Inquiry 33:
285–95.

Introvigne, Massimo, and Rodney Stark (2005), “Religious Competition and Revival in Italy”, Interdisciplinary Journal of Research on Religion 1: www.bepress.com/ijrr.

Lawson, E. Thomas, and Robert N. McCauley (1990), Rethinking Religion: Connecting Cognition and Culture. Oxford: Oxford University Press.

Lofland, John, and Rodney Stark (1965), “Becoming a World-Saver: A Theory of Conversion to a Deviant Perspective,” American Sociological Review 30: 862–75.

Marty, Martin E., “Churches as Winners, Losers,” Christian Century (January 27, 1993): 88.

Scharfstein, Ben-Ami (1973), Mystical Experience, Indianapolis: Bobbs-Merrill.

Sherkat, Darren E. (1995), and John Wilson. “Preferences, Constraints, and Choices in Religious Markets: An Examination of Religious Switching and Apostasy”, Social Forces 73: 993–1026.

Smith, Adam (1981), An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations [1776]. 2 vols. Indianapolis: Liberty Fund.

Stark, Rodney (1996), The Rise of Christianity: A Sociologist Reconsiders History, Princeton, NJ: Princeton University Press.

__________ (2003), For the Glory of God: How Monotheism Led to Reformations, Science, Witch-Hunts, and the End of Slavery, Princeton, NJ: Princeton University Press.

__________ (2004), Exploring the Religious Life, Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.

__________ (2005), The Victory of Reason: How Christianity Led to Freedom, Capitalism, and Western Success, New York: Random House.

Stark, Rodney and William Sims Bainbridge (1985), The Future of Religion: Secularization, Revival, and Cult Formation, Berkeley: University of California Press.

__________ (1987), A Theory of Religion, New York: Peter Lang.

Stark, Rodney, and Roger Finke (2000), Acts of Faith: Explaining the Human Side of Religion, Berkeley: University of California Press.

Tillich, Paul (1962), The Courage to Be, London: Collins.

Young, Lawrence A., ed. Rational Choice Theory and Religion: Summary and Assessment. New York: Routledge, 1997.