مطالعات جهان غرب در باره تشیع

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشجوی کارشناسی ارشد کلام شیعه، دانشگاه ادیان و مذاهب قم

چکیده

مقاله حاضر بر آن است تا دشواری‌های مطالعات شیعی را، از بدو پیدایش این مطالعات، با تأکید بر میزان دسترسی محققان به منابع بکاود. اندک اطلاعاتی که درباره تشیع یافت می‌شد از گزند تعصب و تحریف در امان نمانده بود. با تشکیل حکومت صفوی و بازدید سیاحان اروپایی از ایران و اقامت در آن آشنایی با متون دست اول در غرب افزایش یافت. اما این متون اغلب حاصل کار سنیّان بود. در نیمه دوم قرن نوزدهم کوشیدند متون شیعی را از کتاب‌خانه‌ها و مجموعه‌های شخصی به دست آورند و تصحیح یا ترجمه کنند. امّا این اقدامات پراکنده بود. در این بین، فعالیت‌ها و آثار گلدزیهر کمک شایانی به درک اسلام شیعی می‌کرد اما وی نیز مانند هم‌عصرانش با مشکل کمبود منابع روبه‌رو بود. در دهه 60 میلادی اوضاع رو به بهبود نهاد. متون متعددی، به‌خصوص در نجف و ایران، منتشر شد و اولین گردهمایی بین‌المللی که صرفاً به تشیع دوازده‌امامی اختصاص داشت برای اولین بار در 1968 در استراسبورگ برگزار شد. متأسفانه این حرکت نیز ادامه نیافت تا اینکه انقلاب ایران همگان را وادشت تا نگاه تازه‌ای به این موضوع داشته باشند

کلیدواژه‌ها


[1]. Bernard Lewis, The Assassins, London, 1967, pp. 1-19.

این کتاب به زبان فارسی نیز ترجمه شده است: برنارد لویس، حشاشین: فرقه‌ای تندرو در اسلام، ترجمه: حسن خاکباز محسنی، تهران: نشر کتاب زمان، 1383 (م.).

[1]. William of Tyre, A History of Deeds Done Beyond the Seas, trans. And annotated by Emily A. Babcock and A. C. Krey, New York, 1943, II, p. 323; Norman Daniel, Islam and the West, Edinburgh, 1962, p. 318. Cf. Guillaume de

Tyr et ses continuateurs, texte francais du XIIIe siecle, ed. Paulin Paris, Paris, 1879-1880, II, p. 282.

[1]. A. S. Tritton, Muslim Theology, London, 1947, quoting Ibn Hazm, Kitab al-fisal, Cairo, 1317-1321, IV, p. 183. See also R. Ch. Schwinges, Kreuzzugsideologie und Toleranz, Stuttgart, 1977, pp. ll0f.

[1]. کتاب المعارف، ابن‌قتیبه، قاهره، 1353/1934، ص266، برای اطلاعات بیشتر نک.:

"The Heterodoxies of the Shiites in the Presentation of Ibn Hazm," JAOS, 29, 1908, p. 77.

این باور که نبوت مخصوص علی بود و جبرئیل به‌اشتباه آن را بر محمد عرضه کرد در منازعات مابین ابراهیم، راهب پیرو آیین یعقوب در شهر طبریه اسرائیل، و عبدالرحمن الصالح الهاشمی، امیر دمشق، به چشم می‌خورد. ظاهراً مرکز این اختلافات پایتخت عراق در سال 850 بوده است. نک.:

E. Sachau, Verzeichnis der syrischen Handschriften der Kgl Bibliothek zu Berlin, Berlin, 1899, p. 653; cf. G. Graf, Geschichte der christlichen arabischen Literatur, II, Rome, 1947, pp. 28-30.

با تشکر ویژه از دکتر ام. ای. کوک برای ارجاع من به این منبع و آقای ام. بارآشر برای کمک در خصوص نسخه کرشونی.

[1]. Daniel, Islam and the West, p. 232; cf. Lewis, Assassins, p. 6.

برای مطالعه درباره فعالیت‌های تبلیغی ژاک در میان مسلمانان نک.:

Benjamin Z. Kedar, Crusade and Mission, Princeton, 1984, pp. 116-120, 128f.

[1]. Jacobus de Vitriaco [=Jacques de Vitry], Libri duo, quorum prior Orientalis, sive Hierosolymitane; alter, Occidentalis historiae nomine inscribitur, Duaci, ex Officina typographica B. Belleri, 1597, chapter 8, pp. 33f.

[1]. Ibid., p. 34. See also Daniel, Islam and the West, p. 318.

[1]. Daniel, The Arabs and Medieval Europe, London, 1975, p. 215.

[1]. Ugo Monneret de Villard, II Libro della Peregrinazione nelle parti d'Oriente di frate Ricoldo da Montecroce, Rome, 1948, p. 111,

به نقل از:

Ricoldo's ImprobatioAlcorani; Daniel, Islam and the West, p. 319.

[1]. Ricoldo da Monte Croce, Itinerarium, in J.C.N. Laurent, Peregrinatores medii aevi quatuor, 2nd ed., Leipzig, 1873, chapter 18, p. 127; Daniel, Islam and the West, p. 319.

[1]. Monneret de Villard, Peregrinazione, p. 111.

مدیون پروفسور بنیامین ز. کدار (Benjamin Z. Kedar) هستم که مرا به ویلیام اهل صور (Guillaumede Tyr)(یادداشت دوم) و همچنین آثار اشوینگز (Schwinges) و دُ ویلارد (deVillard) ارجاع دادند و نیز برای کمکشان در ترجمه متون مختلف لاتین.

[1]. Cf. Bernard Lewis, The Muslim Discovery of Europe, London, 1982, p. 101.

[1]. Estat de la Perse en 1660, publ. Ch. Schefer, Paris, 1890, pp. 48-94.

[1]. Ibid., p. 58.

[1]. Ibid., p. 79.

[1]. Ann K. S. Lambton, "Quis custodiet custodes," SI, 6, 1956, pp. 132f; Nikki R. Keddie, Roots of Revolution, New Haven, 1981, pp. 277f.

اثر دوم به فارسی نیز ترجمه شده است: نیکی کدی، ریشه‌های انقلاب ایران، تهران: نشر علم؛ و نیز با ترجمه عبدالرحیم گواهی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1381.

[1]. Luma min akhbar al -Arab. Specimen historiae Arabum, sive Gregorii Abul Farajii Malatiensis, de origine et moribus Arabum succincta narratio, in linguam Latinam conversa, notisque e probatissimis apud ipsos authoribus, fusius illustrata, Oxoniae, 1650, pp. 194-339 (=pp. 199-327 in the Oxford, 1806 edition of 11 Josephus White).

همچنین نک.:

Johann Fück, Die arabischen Studien in Europa, Leipzig, 1955, pp. 88f.

برای فهم Specimen نوشته پوکوک نک.:

Leonard Twells, "The Life of the Reverend and Most Learned Dr. Edward Pocock,"

که به عنوان مقدمه‌ای بر The Theological Works of the Learned Dr. Pocock, I, London, 1740, pp. 33-35 چاپ شد.

[1]. Shadhrat al-adab min kalam al -Arab wa ba'd amthal Ali al -khalifa zva Lamiyat al-ajam li l-Tughra'i wa khutba li l-shaykh al-ra'is, h.e. Proverbia quaedam Alis 1 imperatoris Muslemici et carmen Toghrai poetae docti nec non dissertatio quaedam Aben Sinae, Lugd, Bat. 1629. See GALS, I, p. 75; Fuck, Studien, p. 81; J. Brugman and F. Schroder, Arabic Studies in the Netherlands, Leiden, 1979, p. 54.

[1]. GALS, I, p. 75.

[1]. Fück, Studien, p. 116.

[1]. کمدی الاهی، ترجمه چارلز الیوت نورتون

Great Books of the Western World XXI, Encyclopedia Britannica, 1952, p. 41, 28th canto of the Inferno.

[1]. Maxime Rodinson, in The Legacy of Islam, 2nd ed., ed. J. Schacht, with C. E. Bosworth, Oxford, 1974, p. 47.

[1]. Ibid., p. 49.

[1]. Gobineau, Les religions et les philosophies dans VAsie Centrale, 3rd ed., Paris, 1900, pp. 28-33.

[1]. Ibid., chapter 15, pp. 405-437 ('Les noces de Kassem').

برای ارزیابی مشاهدات گوبینو از تعزیه نک.:

Jean Calmard, "Le mecenat des representations de ta'ziye II: Les debuts du regne de Naseroddin Chah," Lemonde iranien et I'lslam, IV, Paris, 1976-7, pp. 133-162, at pp. 135-145.

[1]. Edward G. Browne, A Literary History of Persia, Cambridge, 1951-53, IV, p. 195; Keddie, Roots, pp. 72, 193.

[1]. George Harrap and Co., London, 1948, chapter 45, p. 258.

[1]. Ibid, p. 259.

[1]. Gobineau, Trois ans en Asie (1855-1858), Paris, 1922, II, pp. 37-40.

این اثر به فارسی نیز ترجمه شده است: گوبینو، سه سال در ایران، ترجمه: ذبیح‌اللّه منصوری، تهران: نگارستان کتاب، 1387 (م.).

[1]. Gobineau, Religions, p. 59.

[1]. Geschichte der herrschenden Ideen des Islams, Leipzig, 1868, pp. 373f.

تحلیل وان کِرمِر (Von Kremer) از شیعه (ص16 به بعد، 372-392) بسیار دقیق است. این نکته از این لحاظ مهم است که وی از هیچ یک از متون دست اول شیعه امامیه استفاده نکرده است.

[1]. Carra de Vaux, Le Mahometisme; le genie semitique et le genie aryen dans ITslam, Paris, 1898, p. 142.: Reviewed by Goldziher, ZDMG, 53, 1899, pp. 380-387.

[1]. نک.: مقدمه Sprenger، ص2 به بعد.

[1]. بنگرید به صفحه اول Digest؛ نیز نک.: GALS, II, p. 208.

[1]. Ed. Neil B. E. Baillie.

[1]. Droit musulman, Paris, 1871-2, I, p. vii.

[1]. Ibid.؛ گرچه ترجمه چندان جالبی نیست.

[1]. دونالدسون در 1933, p. 51 The Shi'ite Religion, London, و عبدالهادی حریری در El, new edition, s. v. Madjlisi به این ترجمه اشاره کرده‌اند.

[1]. Wilhelm Ahlwardt, Verzeichnis der arabischen Handschriften der Kgl. Bibliothek zu Berlin, Berlin, 1887-1899, I, p. 409, nos. 1025, 1026.

والتر آیکل (Walther Eichele) در "Biblische Legenden der Schiiten aus dem Prophetenbuch des Hoseini," MSOS, 18, 1915, pp. 27-57 اشتباه آلوارت (Ahlwardt) را اصلاح کرد.

[1]. E. G. Browne, A Year Amongst the Persians (1887-1888), London, 1950, p. 487

این اثر به فارسی نیز ترجمه شده است: ای. جی. براون، یک سال در میان ایرانیان، ترجمه: ‌مانی صالحی علامه، تهران: نشر ماه‌ریز، 1382 (م.).

[1]. Id., Literary History, IV, p. ix.

[1]. Michael M. Fischer, Iran: From Religious Dispute to Revolution, Cambridge, Mass., 1980, p. 247.

آن پنج اثر عبارت‌اند از: شیخ جعفر النجفی (متوفای 1228/1813) کشف الغطاء؛ میرزا عبدالقاسم القمی (متوفای 1231/1816) کتاب القوانین (یا القوانین المحکمة فی الاصول)؛ مرتضی الانصاری (متوفای 1281/1864) کتاب الرسائل (یا فرائد الاصول)؛ شیخ محمدحسن النجفی (متوفای 1266/1850) جواهر الکلام؛ میرزا حسین النوری الطبرسی (متوفای 1320/1902) کتاب مستدرک الوسائل (که براون به‌اشتباه آن را با عنوان کتاب الوسائل نقل کرده است).

[1]. Browne, Literary History; IV, p. ix.

[1]. "Beitrage zur Literaturgeschichte der Si'a und der sunnitischen Polemik," Sitzungsberichte der k. Akademie der Wissenschaften, 78, 1874, pp. 439-524 (=Gesammelte Schriften, ea. Joseph Desomogyi, Hildesheim, 1967-73, V, pp. 261-346).

[1]. Introduction to Islamic Theology and Law, trans. Andras and Ruth Hamori, Princeton, 1981, p. 215.

[1]. Ibid., p. 212.

[1]. Ibid., pp. 210f. See in general ibid., pp. 210-217.

[1]. "Islamisme et parsisme," Actes du premier Congres international d'histoire de religions, Paris, 1900, pp. 119-147, at p. 143 (=Gesammelte Schriften, IV, pp. 232-260, at p. 256). Also Introduction, pp. 213-216.

[1]. ZDMG, 28, 1874, pp. 161f

[1]. "Beitrage," p. 442 (=Gesammelte Schriften, I, p. 264).

[1]. گلدزیهر در دفترچه خاطراتی که از سال 1890 داشته از سباعی به نیکی یاد می‌کند، نک.:

Tagebuch, ed. A. Scheiber, Leiden, 1978, pp. 58, 60

[1]. ZDMG, 53, 1899, p. 383.

[1]. Introduction, p. 214, n. 135.

[1]. Jacques Waardenburg, Ulslam dans le miroir de Voccident, 2nd ed., Paris, 1963, pp. 127, 241f, 266.

[1]. Introduction, p. 217; Waardenburg, L'lslam, p. 82.

[1]. "Der gnostische Kult der Fatima im schiitischen Islam"; "La Mubahala de Medine et l'hyperdulie de Fatima," Opera Minora, ed. Y. Moubarac, I, Paris, 1960.

[1]. Cf. H. A. R. Gibb's obituary of Louis Massignon, JRAS, 1963, pp. 119-121, at p. 120; quoted in Edward W. Said, Orientalism, New York, 1978, p. 265.

[1]. RMM, 4, 1908, pp. 457-490.

[1]. Islamica, 2, 1926, pp. 171-192.

[1]. با تشکر ویژه از پروفسور فرانک اچ. استوارت (Frank H. Stewart) بابت نظرات سودمندش درباره نسخه ابتدایی این مقاله.